TRẦN ĐĂNG KHOA- BÀN VỀ MÔN VĂN

MÔN VĂN- ĐIỀU ĐÁNG BÀN

LẠI PHẢI NÓI ĐIỀU KHÔNG MUỐN NÓI

TRẦN ĐĂNG KHOA

Vâng, đúng thế. Tôi không muốn bàn thêm về giáo dục nữa. Bởi như tôi nói, người nghe đã quá nhàm. Người nói còn nản hơn nữa. Mà tôi thì cũng đã nói quá nhiều trong cả một loạt bài về vấn đề này. Đã đến lúc cần phải khép lại. Nhưng rồi, tôi vẫn không thể “khép” được, trước một việc làm rất không bình thường mới đây của Bộ Giáo dục & Đào tạo. Theo tin giới truyền thông, Bộ Giáo dục & Đào tạo vừa chính thức công bố quyết định phê duyệt đề án thi tuyển sinh Đại học, Cao đẳng hệ chính quy vào các trường khối Văn hóa - Nghệ thuật. Quyết định này có hiệu lực và bắt đầu thí điểm thực hiện từ năm 2013. Theo đó, các trường này chỉ thi môn năng khiếu, không phải thi môn ngữ văn như những năm trước.

Việc chú trọng năng khiếu là cần thiết. Bộ Giáo dục & Đào tạo đã đúng, rất đúng khi quyết định cho phép những em học sinh đã tốt nghiệp Trung học Phổ thông, Trung học Chuyên nghiệp, đoạt giải xuất sắc hoặc giải nhất, nhì, ba tại các hội thi, hội diễn, liên hoan, triển lãm trong lĩnh vực nghệ thuật ở cấp quốc gia, quốc tế hoặc tương đương, được tuyển thẳng vào các trường Đại học, Cao đẳng theo đúng ngành thí sinh đã đoạt giải, mà không phải qua bất kỳ một cuộc thi nào. Các em chưa tốt nghiệp Trung học Phổ thông mà đoạt giải cũng sẽ được bảo lưu để được tuyển thẳng vào Đại học Cao đẳng theo đúng quy chế hiện hành.

Tuy nhiên, nếu chỉ coi trọng năng khiếu, chỉ thi mỗi môn năng khiếu mà lại loại bỏ môn ngữ văn ra khỏi kỳ thi tuyển chọn vào khối các trường Văn hóa Nghệ thuật thì lại là một việc làm rất không bình thường, nếu không nói là một sai lầm nghiêm trọng.

Bởi văn là gốc của mọi loại hình văn hóa, nghệ thuật. Một người không có văn liệu có thẩm thấu được vẻ đẹp của một vở kịch, một điệu múa, hay một một câu hát, cuốn phim? Khi không hiểu được vẻ đẹp của nghệ thuật thì làm sao có thể làm được nghệ thuật, một loại hình đòi hỏi sự sáng tạo rất cao. Nhà thơ, nhà văn hóa kiệt xuất Chế Lan Viên từng dạy con: “Con phải chịu khó học. Nếu tiến lên, con thành nhà văn, mà có lùi xuống, con cũng là nhà văn hóa”. Thật sâu sắc, thấm thía. Và như thế, không phải nhà văn hóa nào cũng thành được nhà văn. Nhưng đã là nhà văn, thì đồng thời bao giờ cũng phải là một nhà văn hóa. Mà không phải chỉ nhà văn, bất cứ nghệ sĩ nào, bất cứ trí thức nào cũng phải là một nhà văn hóa, nếu muốn thành một nghệ sĩ hay trí thức đích thực. Nếu là nhà văn hóa, các hoa hậu, ca sĩ, nghệ sĩ sẽ không có những phát ngôn bừa bãi, những cách ăn mặc, ứng xử lố lăng trước đông đảo công chúng. Tự họ sẽ biết xấu hổ. Tuyển chọn, đào tạo ca sĩ, nghệ sĩ, và những người làm công tác văn hóa mà loại bỏ văn thì đào tạo cái gì? Chả lẽ chỉ cần mỗi chất giọng mà đã đủ thôi ư? Trở thành một nghệ sĩ sao chỉ đơn giản đến thế? Không thể biện hộ rằng, vì phải thi môn văn mà các em sẽ lỡ tham gia thi các trường khác, rằng: Chúng ta sẽ bỏ sót rất nhiều tài năng! Trời đất! Không có văn mà lại có thể thành được tài năng ư? Tôi không hiểu sao những người làm công tác giáo dục, đào tạo mà lại cẩu thả và nông cạn đến thế? 

Đuổi văn ra khỏi kỳ thi vào chính các trường thuộc khối Văn hóa Nghệ thuật là cách tiêu diệt môn văn một cách hữu hiệu nhất. Không thi thì không học. Ở ta vẫn như vậy. Đấy là lý do vì sao hai môn văn và sử lại chiếm tỷ lệ điểm kém cao đến vậy trong các kỳ thi. Nhiều bài văn của học trò khiến công luận dở cười dở khóc. Nhiều năm trong kỳ thi, có hàng ngàn thí sinh bị điểm không về sử. Mới đây, nhạc sĩ Đặng Hữu Phúc có cuộc trò chuyện rất đặc sắc trên sóng VOV3. Nhạc sĩ rất sửng sốt khi có nhiều học trò của ông bị điểm không về văn, và hỏi thì các thí sinh cho biết họ không hề đọc một cuốn sách nào. Theo quan niệm của ông, một người không có kiến thức đời sống, kiến thức văn hóa thì cũng khó có thể trở thành được nghệ sĩ, nhạc sĩ. 

Cần phải nhắc lại rằng, kỳ thi vào Đại học, Cao đẳng năm qua đã để lại một dư vị đắng đót trong lòng mọi người, nhất là đối với những ai hằng quan tâm đến sự nghiệp phát triển văn hóa đất nước: Số lượng các em thi vào Khối C quá thấp. Điều ấy không còn mới nữa. Một kết cục bi thảm đã báo trước. Tôi còn nhớ, trong phiên họp chất vấn Bộ trưởng Bộ Giáo dục, một Đại biểu Quốc hội đã đưa ra một con số giật mình: Số lượng hồ sơ đăng ký thi Khối C rất thấp. “Vậy Bộ trưởng có biện pháp gì để giải quyết tình trạng bi thảm hiện nay? Đây là một sự thật đáng phải báo động. Cứ đà này rồi không khéo sẽ đến lúc chúng ta phải giải tán khối C, vì không còn có người theo học!”.

Lời cảnh báo của vị Đại biểu Quốc hội ấy đã ứng nghiệm. Năm qua, số lượng các em xin thi khối C tụt xuống đến mức thê thảm. Theo tổng kết của các trường Trung học Phổ thông ở Thành phố Hồ Chí Minh, và Hà Nội, hồ sơ đăng ký dự thi vào khối C có nơi chỉ chiếm chưa đến 0,2%. Nhiều nơi, số người xin thi còn ít hơn cả số chỉ tiêu dự kiến tuyển chọn. Các vị Đại biểu Quốc hội mẫn cảm đã chất vấn, yêu cầu ông Bộ trưởng Bộ Giáo dục “có biện pháp gì để giải quyết tình trạng bi thảm như hiện nay”. Và “cách giải quyết” mới nhất của Bộ là loại văn ra khỏi kỳ thi vào chính các trường Đại học Cao đẳng thuộc khối Văn hóa Nghệ thuật. Với cách hành sử của Bộ như vậy thì môn văn ở các trường phổ thông sẽ ra sao? Các em học sinh không bỏ văn mới là chuyện lạ.

Đúng ra, hai môn văn và sử phải là hai môn thi bắt buộc trong các kỳ thi phổ thông và các trường đại học. Với các trường chuyên ngành, ví như toán và nghệ thuật, thì toán và năng khiếu nghệ thuật được tính ở hệ số 3, là môn chính yếu có tính quyết định. Nhưng cũng không bỏ văn và sử, dù chỉ tính ở hệ 1. Đã là người Việt Nam thì phải hiểu văn hóa và lịch sử Việt Nam.

Văn học là nhân học. Một hiền triết nước ngoài đã nói như vậy. Ở ta, các cụ cũng bảo: “Học văn là học làm người!”. Ở một nước Văn hiến, có truyền thống Tôn Sư Trọng Đạo, với nền văn hiến lâu đời, đã được xây đắp qua rất nhiều thế hệ, mà bây giờ, trong đời sống thực dụng, ô trọc, người ta không còn khao khát, mơ mộng, không còn quan tâm đến việc dạy làm người, không còn muốn “học làm người” nữa thì thật đáng sợ. Có lẽ cũng vì thế chăng mà những năm gần đây, bạo lực lan tràn từ gia đình đến học đường. Đạo đức xã hội xuống cấp trầm trọng. Luật rừng lấn luật pháp. Tình yêu thương đồng loại thành món hàng xa xỉ. 

Thôi, không bàn đến những vụ án động trời, mà những kẻ giết người man rợ là những học sinh còn đang học phổ thông. Mới đây, dư luận lại xôn xao về một cô học trò, một thiếu nữ có "khuôn mặt ưa nhìn" đã phô ra cả một loạt ảnh ngồi ghếch chân trên bia mộ liệt sĩ. Một hình ảnh rất phản cảm. Đã thế, cô bé còn trưng sự vô lễ của mình lên mạng xã hội Facebook, cho cả thế giới chiêm ngưỡng. Khi bị mọi người la ó: "Con bé này bị thần kinh à.” "Có bị làm sao không đấy? Ngồi lên đầu các liệt sĩ như thế mà coi được à?", cô bé vẫn nhâng nhâng: "Thích không, hôm nào mình lên ngồi nhá". Nói như một bạn đọc: “Xem những bức ảnh như thế, không ít người cảm thấy bị sỉ nhục và xấu hổ cho lớp trẻ bây giờ". 

Chưa hết. Ở một góc khác, giữa Văn Miếu Quốc Tử Giám, nơi được coi là Trường Đại học đầu tiên của nước ta, một chốn linh thiêng không thể sàm sỡ, nói như nhà văn lớn, nhà văn hóa lớn Nguyễn Đình Thi: “nơi lắng hồn núi sông ngàn năm”, lại lù lù một sĩ tử mặc áo mai ô ba lỗ, nhảy lên đầu rùa đứng, chụp ảnh cười nhăn nhở. Rồi lại xuất hiện những bức ảnh khác chụp hai thiếu nữ mặc quần soóc cũn cỡn ngồi lên đầu rùa làm dáng xì tin. Tất cả những hình ảnh rất đáng xấu hổ ấy đã phơi ra trước mắt thiên hạ và hứng trọn những trận mưa đá của cộng đồng mạng. Nhiều người còn muốn truy tìm những kẻ “mất nết” ấy để xử tội. Đó là sự nổi giận của văn hóa và lương tri.

Thật có lý khi một bạn đọc cho rằng: “Tôi đã được đi nhiều nơi, nhiều điểm di tích lịch sử của một số nước trong khu vực Đông Nam Á, nước bạn có quy định chặt chẽ ngay từ điểm thu và kiểm soát vé. Nếu mặc quần sooc, áo phông, áo ba lỗ đã không mua được vé, chứ đừng nói gì đến việc vào làm những trò lố lăng, lại còn chụp ảnh bôi bẩn nơi tôn kính. Quy định chưa chặt chẽ, thậm chí một số điểm di tích lịch sử - văn hóa còn không có nội quy rõ ràng là một trong những nguyên nhân dẫn đến hành động nhố nhăng của lũ thanh niên vô đạo này. Mà suy cho cùng, đâu phải tất cả mọi tội lỗi đều tại lũ trẻ. Lỗi tại chúng ta đã không giáo dục con em mình. Đã chắc gì chúng biết được Văn Miếu Quốc Tử Giám là gì. Nếu biết, và lại là các sĩ tử, chúng sẽ không giám làm như thế.”

Gần đây, trong cuộc gặp gỡ thanh niên thế giới, khi bạn bè quốc tế hỏi về hai quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa của chúng ta, một anh bạn trẻ nước láng giềng nói vanh vách, trơn lẻo như nói về căn nhà thông thuộc của chính mình, trong khi đó, sinh viên của ta, những chủ nhân đích thực của vùng đất thiêng liêng đó lại ngơ ngác, ú ớ, u ơ, chẳng biết gì hết.

Thật đáng buồn và cũng đáng xấu hổ.

Tất nhiên, lỗi đâu phải tại các em.

Bác Hồ dạy: “Vì lợi ích mười năm phải trồng cây. Vì lợi ích trăm năm phải trồng người” Với cách “trồng người” như của ta, chẳng cần phải đợi đến “một trăm năm”, cái gì đến sẽ đến. Có thể thấy  nhỡn tiền. Đúng như các cụ bảo: “Nhân nào thì quả ấy”! Nghĩ mà rùng mình….

cảm nhận từ: LÊ VĂN [Blogger] 14.01.13@06:10

Đọc được một đoạn rồi, thi năng khiếu, bỏ môn văn. Không thể như thế! Dài quá...

2. Cảm nhận từ: Bạn đọc [Bạn đọc]  14.01.13@06:46

Ôi nền giáo dục Việt Nam sẽ đi về đâu?
Một quyết định đúng tầm của Bộ Vô giáo dục!
Thật xấu hổ cho cái người được đặt vào cái ghế Bộ trưởng!
Cả dân tộc sẽ ghi nhận có một Bộ trưởng Vô giáo dục đến vậy!
Còn mong đợi hi vọng gì cho cái nền GD thế này nữa!
Bộ trưởng này học dốt Văn và ngu Sử là cái chắc... nên mới kí cái quyết định như thế!

3. Cảm nhận từ: nguyenlandung [Blogger]  14.01.13@06:50

Dài nhưng rất hay. Bộ trưởng Phạm Vũ Luận là người biết trân trọng các ý kiến đóng góp . Tôi đã từng được Bộ trưởng tiếp thu và chỉ đạo sửa đổi vài việc. Lão Khoa nên viết thư cho Bộ trưởng, nhưng Ngắn hơn, Từ tốn hơn !

4. Cảm nhận từ: tuyettuyet48 [Blogger]  14.01.13@07:35

Sáng sớm mại mở hàng nhà em, đọc mà buồn Khoa ạ ĐAU XÓT VÀ THẬT XẤU HỔ về những gì đang tồn tại trong ngành GD MẤY NĂM GẦN ĐÂY TRÒ KHÔNG HIỂU LỊCH SỬ ĐÃ LÀ CÓ TỘI VỚI CHA ÔNG RỒI thế mà THÀY CŨNG KHÔNG HIỂU thì đau xót chừng nào Chẳng biết đến bao giờ ngành GD mới trở về với đúng vị trí của mình Chia sẻ cùng Khoa chúc mọi sự tốt đẹp sẽ đến

5. Cảm nhận từ: bichthuyhn [Blogger]  14.01.13@07:47

Chào anh Khoa!   Em rất đồng tình với anh mặc dù con trai em sẽ được giảm một môn thi! Cách đây mấy tháng, trong một cuộc nói chuyện của gia đình em với nhạc sĩ Đặng Hữu Phúc, anh ấy đã dặn con trai em: “Một nhạc sĩ không chỉ cần giỏi nhạc mà còn cần có kiến thức rất rộng vì vậy con cần phải học văn hóa nghiêm túc và phải đọc rất nhiều!”   Ở Mỹ, học sinh dự tuyển vào tất cả các trường đại học đều phải viết luận, điều ấy là bất di bất dịch nhưng mỗi trường lại ra một đề khác nhau mà thôi. Chúc anh một tuần lễ tốt lành nhé! Em Thủy

6. Cảm nhận từ: tranduongcampha [Blogger]  14.01.13@08:51

Khi chết, ai cũng cần có điếu văn. Chắc những người ở Bộ Giáo dục, những kẻ chủ chương loại môn văn ra khỏi kỳ thi tuyển vào Đại Học, Cao Đẳng chẳng cần văn tế khi bản thân, hoặc người nhà của họ phải rời bỏ thế giới này.

7. Cảm nhận từ: Seo Mẩy [Bạn đọc]  14.01.13@08:56

Trước đây, một huấn luyện viên bóng đá nước ngoài từng nhận xét:"Bóng đá VN xây nhà từ nóc." Một chuyên gia kinh tế nước ngoài thì nhận xét:"VN kinh doanh kiểu vịt nhồi." Bố tôi thì dạy tôi: "Đi cày thì không được nhìn vào đít trâu mà phải nhìn ra xa, nhìn ra xa đường cày mới thẳng, đường cày thẳng mới không bị lỏi." Ba câu nói trên của 3 người có vị vị trí rất khác nhau, nhưng xem ra, chúng đều có triết lý chung là: Muốn nhanh thì phải từ từ. 
Kết quả kinh tế và bóng đã VN hiên nay như thế nào thì chắc mọi người đều biết. Xem ra không chỉ có bóng đá, kinh tế mà nhiều lĩnh vực khác, VN cũng áp dụng chiến thuật "đi tắt, đón đầu."
Kết quả thế nào thì hồi sau sẽ rõ.