'Đại án' chấn động lịch sử Ngân hàng: Siêu lừa thoát tội tham nhũng?
Chiếm đoạt hơn 4.900 tỷ đồng khiến vụ án trở thành 1
trong 10 "đại án" tham nhũng, tuy nhiên siêu lừa Huỳnh Thị Huyền Như lại
không bị truy tố tội danh tham nhũng nào.
 |
| Huyền Như đã chiếm đoạt hơn 4.900 tỷ đồng của nhiều ngân hàng, doanh nghiệp, cá nhân, hiện chưa thu hồi được 3.900 tỷ đồng . |
Vụ án “Huỳnh Thị Huyền Như” được xếp là một trong mười
“đại án” tham nhũng vì mức độ nghiêm trọng về số tiền chiếm đoạt lên đến
hơn 4.900 tỷ đồng, hành vi phạm tội được thực hiện nhiều lần, trong
thời gian dài tại Ngân hàng Công thương Việt Nam, một trong những ngân
hàng lớn nhất Việt Nam.
Tuy nhiên, trong “đại án” tham nhũng này, Huyền Như đã
không bị truy tố về một tội danh tham nhũng nào trong chương các tội
phạm về tham nhũng.
Công luận vừa qua có đặt vấn đề liệu Huyền Như có mắc thêm tội tham ô?
Quan điểm của cơ quan tố tụng
Trong suốt thời gian từ tháng 3/2010 đến tháng 9/2011,
với chức danh Quyền Trưởng Phòng giao dịch Điện Biên Phủ (Vietinbank chi
nhánh TP HCM) Huyền Như đã chiếm đoạt hơn 4.900 tỷ đồng của nhiều ngân
hàng, doanh nghiệp, cá nhân, hiện chưa thu hồi được 3.900 tỷ đồng, trong
đó có đến hơn 3.400 tỷ đồng được thực hiện tại Ngân hàng Công Thương
Việt Nam, bằng thủ đoạn chủ yếu là dùng chứng từ giả rút tiền, chuyển
tiền, sử dụng trái phép tiền trên tài khoản tiền gửi của khách hàng tại
Ngân hàng Công thương Việt Nam.
Kết luận điều tra và Cáo trạng truy tố Huyền Như xác
định Huyền Như lừa đảo chiếm đoạt của một số ngân hàng, doanh nghiệp, cá
nhân toàn bộ số tiền trên.
Với kết luận này, các ngân hàng, doanh nghiệp, cá nhân
gửi tiền tại Ngân hàng Công thương sẽ phải “đi tìm” Huyền Như để đòi
tiền. Ngân hàng Công thương không chịu trách nhiệm trả lại tiền cho
khách hàng gửi tiền.
Khác với Cáo trạng, trước đó, trong hai lần trả hồ sơ
để điều tra bổ sung, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã yêu cầu cơ quan
điều tra xác định trách nhiệm của Ngân hàng Công thương Việt Nam đối với
hơn 1.400 tỷ đồng tiền gửi của Công ty CP chứng khoán Phương Đông
(ORS), Công ty An Lộc, Ngân hàng Nam Việt, Ngân hàng Á Châu.
Ngân hàng Công thương là đơn vị bị hại, bị Huyền Như
chiếm đoạt số tiền này. Trên cơ sở xác định Ngân hàng Công thương là đơn
vị bị hại, Viện kiểm sát nhân dân tối cao cũng yêu cầu làm rõ trách
nhiệm quản lý, kiểm tra, giám sát tại thời điểm tiền bị chiếm đoạt để
xác định Huyền Như có phạm tội tham ô không.
Theo Cơ quan điều tra, Huyền Như không phạm tội tham ô
vì: Huyền Như không được Ngân hàng Công thương giao hoặc ủy quyền quản
lý tiền, tài sản của Ngân hàng mà chỉ được giao nhiệm vụ kiểm soát, xét
duyệt các giao dịch chuyển tiền của khách hàng.
Đồng thời, Cơ quan điều tra vẫn khẳng định Ngân hàng
Công thương không có trách nhiệm với các khoản tiền gửi như Viện kiểm
sát nhân dân tối cao đã nêu khi yêu cầu điều tra bổ sung. Trách nhiệm là
của cá nhân Huyền Như.
Có bỏ lọt tội?
Trao đổi với chúng tôi về vấn đề trách nhiệm đối với
tài sản bị chiếm đoạt trong "đại án" này, ông Nguyễn Am Hiểu, nguyên Vụ
Phó Vụ Pháp luật Kinh tế dân sự Bộ Tư Pháp cho biết: Đây là một vụ án
phức tạp, liên quan đến nhiều giao dịch, vì vậy cần phải xem xét đánh
giá từng giao dịch để khẳng định được ai là người phải chịu trách nhiệm
cụ thể.
Khi khách hàng gửi tiền vào ngân hàng, trách nhiệm của
ngân hàng là phải quản lý tiền và thực hiện các giao dịch của khách hàng
đúng quy định pháp luật.
Các ngân hàng có các quy định, quy trình chặt chẽ để
kiểm soát, thực hiện các giao dịch đối với tiền gửi của khách hàng, đây
chính là căn cứ xác định trách nhiệm quản lý tiền gửi.
Hầu như ở tất cả các ngân hàng hiện nay khách hàng đều
có thể gửi tiền ở một nơi và rút tiền, giao dịch tại tất cả các địa điểm
của ngân hàng đó trên toàn quốc, vì vậy không thể giao việc quản lý
tiền của khách hàng cho một người cụ thể nào.
Chính vì vậy, những người có quyền và nghĩa vụ liên
quan đến việc thu, chi, chuyển tiền của khách hàng là người được ngân
hàng ủy thác trách nhiệm quản lý tiền của khách hàng.
Nếu những người có quyền và nghĩa vụ liên quan đến việc
thu, chi, chuyển tiền của khách hàng không thực hiện đúng chức trách
của họ mà gây thất thoát tài sản thì ngân hàng phải chịu trách nhiệm về
sự thất thoát tài sản.
Ngân hàng có quyền yêu cầu những người có quyền và
nghĩa vụ liên quan đến việc thu, chi, chuyển tiền của khách hàng không
thực hiện đúng chức trách của họ phải bồi thường cho ngân hàng. Những
vấn đề này đều được quy định trong pháp luật Việt Nam hiện nay và cũng
là thông lệ quốc tế.
Còn theo ông Trần Minh Hải, Chuyên gia pháp luật: Theo
quy định của Bộ luật hình sự, tham ô là hành vi của người lợi dụng chức
vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý.
Quản lý tài sản chính là việc trông coi, thực hiện việc dịch chuyển tài sản đó đúng nguyên tắc đã đề ra.
Thủ kho có trách nhiệm trông coi hàng hóa trong kho,
cho xuất, nhập kho đúng nguyên tắc, có nghĩa là thủ kho có trách nhiệm
quản lý hàng hóa trong kho, nếu thủ kho lấy hàng trong kho của mình là
tham ô.
Huyền Như là Quyền Giám đốc phòng giao dịch, là người
có chức vụ, quyền hạn. Huyền Như có trách nhiệm kiểm soát, xét duyệt các
chứng từ chuyển tiền, rút tiền, giao dịch khác trên tài khoản của khách
hàng, có nghĩa là có trách nhiệm quản lý tiền của khách hàng. Khi thực
hiện việc này, Huyền Như có trách nhiệm kiểm tra và đảm bảo các chứng từ
chính xác, hợp lệ.
Huyền Như lợi dụng chính chức vụ, quyền hạn của mình để
lập chứng từ giả chiếm đoạt tiền gửi của khách hàng là hành vi tham ô
tài sản của Ngân hàng Công thương. Ngân hàng Công thương phải chịu trách
nhiệm với khách hàng gửi tiền.
"Nếu người có trách nhiệm xét duyệt, thực hiện các lệnh
thu, chi, chuyển tiền với tiền gửi của khách mà không phải là người
quản lý tiền thì không có ai khác có thể là người có trách nhiệm quản lý
tiền gửi của khách. Không lẽ tại Ngân hàng Công thương không ai có
trách nhiệm quản lý tiền gửi của khách? Nếu Huyền Như không phải người
quản lý tiền thì Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án phải làm rõ
người có trách nhiệm quản lý tiền tại Ngân hàng Công thương.
Việc không buộc trách nhiệm bồi thường của Ngân hàng
Công thương là không phù hợp pháp luật, gây mất lòng tin cho các khách
hàng gửi tiền khác", ông Hải cho hay.
Việc xác định tội danh của Huyền Như trong hành vi trên
sẽ ảnh hưởng đến việc quyết định các vấn đề khác của vụ án, như các
đồng phạm khác, trách nhiệm dân sự …
Nếu xác định tội danh của Huyền Như không chính xác, sẽ
làm cho việc xử lý toàn bộ vụ án không chính xác, dẫn đến việc xác định
sai trách nhiệm dân sự, gây oan sai và bỏ lọt tội phạm.
Trong rất nhiều vụ án tham nhũng điển hình xảy ra tại
Vinalines, Công ty tài chính 2 Ngân hàng Nông nghiệp, Công ty Vifon …
vừa qua, hành vi tham ô của các cá nhân có liên quan đã được các cơ quan
pháp luật xác định chính xác trên cơ sở các nguyên tắc trên, không nhất
thiết phải dựa vào văn bản giao, ủy quyền quản lý tài sản cụ thể của
các doanh nghiệp này.
Theo Luật phòng chống tham nhũng, theo định nghĩa của
Tổ chức minh bạch quốc tế, tham nhũng là hành vi của người có chức vụ,
quyền hạn lợi dụng chức vụ quyền hạn đó để trục lợi cho cá nhân mình.
Trong các tội danh thuộc nhóm tham nhũng được quy định
trong Bộ luật Hình sự, tham ô là hành vi được xếp đầu tiên, nghiêm trọng
nhất, chịu trách nhiệm hình sự nặng nhất, với mức hình phạt cao nhất là
tử hình.
Dư luận đang đặt câu hỏi tại sao Huyền Như thoát tội tham ô, liệu “đại án” tham nhũng có bỏ qua hành vi tham nhũng nặng nhất.
| Theo
Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự (Bình luận chuyên sâu) của tác giả
Đinh Văn Quế, Nguyên Chánh Toà Hình sự, Toà án nhân dân tối cao (Nhà
Xuất bản TP. HCM năm 2002) thì chủ thể của tội tham ô là người có chức
vụ, quyền hạn phải là người có trách nhiệm quản lý tài sản. Người có
trách nhiệm quản lý tài sản là người được giao nhiệm vụ trực tiếp quản
lý tài sản (như thủ quỹ, thủ kho, kế toán, người được giao nhiệm vụ vận
chuyển tái sản) hoặc là người tuy không được giao trực tiếp quản lý tài
sản nhưng lại có trách hiệm trong việc quyết định việc thu chi, xuất
nhập, mua bán tài sản... |
>
Siêu lừa 4.000 tỷ đồng chuẩn bị hầu tòa
>
Lừa đảo để trả tiền vay nặng lãi
Chưa rõ Huỳnh Thị Huyền Như 'đốt' 5.000 tỷ đồng thế nào
Vụ Huỳnh Thị Huyền Như chiếm đoạt
hơn 4.911 tỷ đồng xảy ra tại Vietinbank là vụ án lớn nhất trong lịch sử
ngành Ngân hàng tính đến nay. Tuy nhiên, xung quanh bản cáo trạng còn có
một số ý kiến.
Vụ án có tới 23 bị cáo, nhưng toàn
bộ số tiền thất thoát khổng lồ nói trên đều qua một đầu mối Huyền Như
gây ra trong khoảng thời gian 18 tháng (từ 3/2010 đến 9/2011).
Câu hỏi đặt ra là số tiền khổng lồ này đã đi đâu? Kết quả điều tra gần như không chứng minh rõ được đường đi của đồng tiền.
Theo Cáo trạng, trong tổng số tiền
mà bị cáo Huyền Như chiếm đoạt, ngoài phần bù cho khoảng 200 tỷ đồng
vay mượn từ đầu năm 2007 để kinh doanh bất động sản bị thua lỗ và chi
tiêu cá nhân, số còn lại chủ yếu dùng để trả lãi cho các khoản tiền huy
động.
|
| Tại sao Viện KSND Tối cao đã hai lần yêu cầu làm rõ dấu hiệu tham ô mà Huỳnh Thị Huyền Như vẫn không bị truy tố tội tham ô?. |
Số tiền thất thoát đương nhiên là
chỉ dùng để trả lãi, vì số tiền gốc thì huy động bao nhiêu cũng chỉ phải
trả lại bấy nhiêu, mà không có sự chênh lệch. Nếu lấy số tiền huy động
sau để trả cho số tiền huy động trước, thì mấy ngàn tỷ đồng huy động
trước đó đã đi đâu mà chỉ thu hồi được khoảng 600 tỷ đồng.
Nếu chỉ dùng để trả nợ gốc và lãi
cho số tiền đã huy động trước đó, thì trả cho những khoản huy động nào,
của ai, bao giờ và tổng số tiền huy động là bao nhiêu mà phần thiếu hụt
do trả lãi lên đến hơn 3.900 tỷ đồng.
Đặc biệt là các khoản huy động và
chi trả đều được chuyển qua tài khoản, nên phải được theo dõi đầy đủ
trên hệ thống dữ liệu của các ngân hàng.
Đối với tội phạm về kinh tế, thì
vấn đề quan trọng nhất là khắc phục hậu quả, thu hồi tài sản bị thiệt
hại, chứ không phải là nhằm trừng phạt người phạm tội.
Nếu xét về số tiền thiệt hại, vụ
này tuy không bằng vụ EPCO - Minh Phụng, nhưng mức độ thiệt hại thực tế
thì lại là lớn nhất trừ trước đến nay. Vì vụ án EPCO - Minh Phụng đã thu
hồi được phần lớn số tiền thông qua việc xử lý khối tài sản khổng lồ,
còn vụ án này thì thấy rõ nguy cơ mất trắng 3.300 tỷ đồng.
Tội lừa đảo, chiếm đoạt tài sản
Huyền Như đã bị truy tố về tội lừa đảo chiếm đoạt tài
sản, với một loạt thủ đoạn như: Làm giả hợp đồng ủy thác đầu tư, giả chữ
ký của Giám đốc Vietinbank - Chi nhánh Nhà Bè, làm giả hồ sơ mở tài
khoản của khách hàng, giả lệnh chi, giả chữ ký chủ tài khoản, giả chữ ký
của khách hàng trong việc lập và cầm cố thẻ tiết kiệm để vay tiền,…
Nhưng dù có bị quy kết chiếm đoạt
vài tỷ hay gần năm ngàn tỷ đồng, thì đòn phạt đối với Huyền Như cũng
chẳng có gì khác nhau, vì mức hình phạt cao nhất đối với tội lừa đảo chỉ
là tù chung thân theo quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành. Trong
khi, nếu kết tội tham ô, chiếm đoạt tiền của Vietinbank thì chỉ cần vài
tỷ đồng là Huyền Như đã phải đối mặt với hình phạt cao nhất là tử hình.
Lừa lọc trong quan hệ với các tổ
chức, cá nhân, nhưng hầu hết số tiền chiếm đoạt được lại là tiền gửi của
khách hàng tại Vietinbank.
Khi lượng tiền gửi từ các khách
hàng đã được nhập vào trong hệ thống ngân hàng, thì một lằn ranh pháp lý
rõ rệt đã được hình thành: Tiền gửi của khách hàng lập tức thuộc trách
nhiệm quản lý của Viettinbank. Là cán bộ của Vietinbank, với một loạt
hành vi xảy ra đối với tiền của khách hàng gửi tại chính Vietinbank, thì
xét về pháp lý Huyền Như đã móc túi, rút ruột Vietinbank.
Dấu hiệu đó cũng cho thấy về mặt
cấu thành tội phạm thì tội danh tham ô tài sản của Vietinbank phải được
đặt ra đối với Huyền Như thì mới đúng người, đúng tội. Và như vậy, thì
Vietinbank phải có nghĩa vụ thanh toán đủ số tiền gửi cho khách hàng.
Tuy nhiên, đến thời điểm này thì
Huyền Như đã không bị truy tố tội tham ô, mặc dù Viện kiểm sát nhân dân
tối cao đã 2 lần trả lại hồ sơ để yêu cầu điều tra làm rõ tội phạm này.
Đặc biệt liên quan hành vi giả chữ
ký của khách hàng để cầm cố sổ tiết kiệm, vay vốn và chiếm đoạt trên 500
tỷ đồng của Vietinbank, một loạt cán bộ, nhân viên Vietinbank đã bị
truy tố về tội vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ
chức tín dụng.
Đây là một nghịch lý lớn, vì nếu
Huyền Như đã chiếm đoạt tiền của khách hàng, thì các cán bộ này sẽ không
bao giờ phạm tội vi phạm quy định về cho vay, vì tội này chỉ có thể gây
thiệt hại cho tiền bạc của chính Vietinbank, là ngân hàng cho vay.
Ngược lại, nếu Huyền Như chiếm đoạt
số tiền vay của Vietinbank, thì khoản tiền bị chiếm đoạt này không thể
coi là thiệt hại của các pháp nhân và cá nhân đã gửi tiền vào
Vietinbank. Như vậy, đây là vụ án chiếm đoạt tài sản lớn nhất từ trước
đến nay, nhưng có thể đang vuột mất khả năng trừng trị các bị cáo theo
đúng tội danh và khung hình phạt phù hợp.
Bồi thường thiệt hại
Phần Quyết định của Cáo trạng nêu: Buộc các bị cáo phải bồi thường cho các bị hại theo quy định của pháp luật.
Tuy các bị cáo là những kẻ trực
tiếp gây ra thiệt hại, nhưng trong vụ án này không thể phủ nhận một
trong những yếu tố đóng vai trò quyết định chính là sự sơ hở, yếu kém
chết người đã chọc thủng hệ thống quản trị rủi ro của Vietinbank.
Nhiều công đoạn sai sót nối tiếp
nhau mà không hề gặp trở ngại. Nhiều chứng từ và chữ ký giả vẫn lọt qua
mọi cửa kiểm soát. Nhiều ngàn tỷ đồng đã được chuyển đi và rút ra bất
hợp pháp một cách dễ dàng. Nhiều chục giao dịch phạm tội đã hoàn thành
một cách trót lọt.
Có thể nói, trong vụ án này, sự
phòng ngự sơ hở của hệ thống quản trị rủi ro tại Vietinbank chính là môi
trường tạo ra các hành vi phạm tội của Huyền Như. Về nguyên tắc, cán bộ
ngân hàng làm sai, thì trước hết ngân hàng phải chịu trách nhiệm.
Điều 618 về “Bồi thường thiệt hại do người của pháp
nhân gây ra” Bộ luật Dân sự năm 2005 cũng đã quy định rõ: “Pháp nhân
phải bồi thường thiệt hại do người của mình gây ra trong khi thực hiện
nhiệm vụ được pháp nhân giao; nếu pháp nhân đã bồi thường thiệt hại thì
có quyền yêu cầu người có lỗi trong việc gây thiệt hại phải hoàn trả một
khoản tiền theo quy định của pháp luật.”
Và muốn trốn tránh trách nhiệm, thi
chỉ cần chứng minh mỗi điều là nhân viên phạm tội hình sự. Trên thực
tế, đã xảy ra quá nhiều trường hợp cán bộ ngân hàng phạm tội, chiếm đoạt
tiền gửi của khách hàng, đồng thời cũng chính là của ngân hàng. Báo
động một tình trạng nguy hiểm là, ngân hàng làm mất tiền tỷ của khách
hàng mà cứ cho rằng không liên can gì về trách nhiệm bồi thường.
Nếu khách hàng cứ gửi tiền vào ngân hàng rồi bị mất
do bị cán bộ ngân hàng lừa đảo, thì khách hàng sẽ mất niềm tin vào ngân
hàng.
Luật sư Trần Minh Hải
