Chiếm đoạt 4.900 tỷ thành siêu lừa

'Đại án' chấn động lịch sử Ngân hàng: Siêu lừa thoát tội tham nhũng?

Chiếm đoạt hơn 4.900 tỷ đồng khiến vụ án trở thành 1 trong 10 "đại án" tham nhũng, tuy nhiên siêu lừa Huỳnh Thị Huyền Như lại không bị truy tố tội danh tham nhũng nào.

Huyền Như đã chiếm đoạt hơn 4.900 tỷ đồng của nhiều ngân hàng, doanh nghiệp, cá nhân, hiện chưa thu hồi được 3.900 tỷ đồng .

Vụ án “Huỳnh Thị Huyền Như” được xếp là một trong mười “đại án” tham nhũng vì mức độ nghiêm trọng về số tiền chiếm đoạt lên đến hơn 4.900 tỷ đồng, hành vi phạm tội được thực hiện nhiều lần, trong thời gian dài tại Ngân hàng Công thương Việt Nam, một trong những ngân hàng lớn nhất Việt Nam.

Tuy nhiên, trong “đại án” tham nhũng này, Huyền Như đã không bị truy tố về một tội danh tham nhũng nào trong chương các tội phạm về tham nhũng.

Công luận vừa qua có đặt vấn đề liệu Huyền Như có mắc thêm tội tham ô?

Quan điểm của cơ quan tố tụng

Trong suốt thời gian từ tháng 3/2010 đến tháng 9/2011, với chức danh Quyền Trưởng Phòng giao dịch Điện Biên Phủ (Vietinbank chi nhánh TP HCM) Huyền Như đã chiếm đoạt hơn 4.900 tỷ đồng của nhiều ngân hàng, doanh nghiệp, cá nhân, hiện chưa thu hồi được 3.900 tỷ đồng, trong đó có đến hơn 3.400 tỷ đồng được thực hiện tại Ngân hàng Công Thương Việt Nam, bằng thủ đoạn chủ yếu là dùng chứng từ giả rút tiền, chuyển tiền, sử dụng trái phép tiền trên tài khoản tiền gửi của khách hàng tại Ngân hàng Công thương Việt Nam.

Kết luận điều tra và Cáo trạng truy tố Huyền Như xác định Huyền Như lừa đảo chiếm đoạt của một số ngân hàng, doanh nghiệp, cá nhân toàn bộ số tiền trên.

Với kết luận này, các ngân hàng, doanh nghiệp, cá nhân gửi tiền tại Ngân hàng Công thương sẽ phải “đi tìm” Huyền Như để đòi tiền. Ngân hàng Công thương không chịu trách nhiệm trả lại tiền cho khách hàng gửi tiền.

Khác với Cáo trạng, trước đó, trong hai lần trả hồ sơ để điều tra bổ sung, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã yêu cầu cơ quan điều tra xác định trách nhiệm của Ngân hàng Công thương Việt Nam đối với hơn 1.400 tỷ đồng tiền gửi của Công ty CP chứng khoán Phương Đông (ORS), Công ty An Lộc, Ngân hàng Nam Việt, Ngân hàng Á Châu.

Ngân hàng Công thương là đơn vị bị hại, bị Huyền Như chiếm đoạt số tiền này. Trên cơ sở xác định Ngân hàng Công thương là đơn vị bị hại, Viện kiểm sát nhân dân tối cao cũng yêu cầu làm rõ trách nhiệm quản lý, kiểm tra, giám sát tại thời điểm tiền bị chiếm đoạt để xác định Huyền Như có phạm tội tham ô không.

Theo Cơ quan điều tra, Huyền Như không phạm tội tham ô vì: Huyền Như không được Ngân hàng Công thương giao hoặc ủy quyền quản lý tiền, tài sản của Ngân hàng mà chỉ được giao nhiệm vụ kiểm soát, xét duyệt các giao dịch chuyển tiền của khách hàng.

Đồng thời, Cơ quan điều tra vẫn khẳng định Ngân hàng Công thương không có trách nhiệm với các khoản tiền gửi như Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã nêu khi yêu cầu điều tra bổ sung. Trách nhiệm là của cá nhân Huyền Như.

Có bỏ lọt tội?

Trao đổi với chúng tôi về vấn đề trách nhiệm đối với tài sản bị chiếm đoạt trong "đại án" này, ông Nguyễn Am Hiểu, nguyên Vụ Phó Vụ Pháp luật Kinh tế dân sự Bộ Tư Pháp cho biết: Đây là một vụ án phức tạp, liên quan đến nhiều giao dịch, vì vậy cần phải xem xét đánh giá từng giao dịch để khẳng định được ai là người phải chịu trách nhiệm cụ thể.

Khi khách hàng gửi tiền vào ngân hàng, trách nhiệm của ngân hàng là phải quản lý tiền và thực hiện các giao dịch của khách hàng đúng quy định pháp luật.

Các ngân hàng có các quy định, quy trình chặt chẽ để kiểm soát, thực hiện các giao dịch đối với tiền gửi của khách hàng, đây chính là căn cứ xác định trách nhiệm quản lý tiền gửi.

Hầu như ở tất cả các ngân hàng hiện nay khách hàng đều có thể gửi tiền ở một nơi và rút tiền, giao dịch tại tất cả các địa điểm của ngân hàng đó trên toàn quốc, vì vậy không thể giao việc quản lý tiền của khách hàng cho một người cụ thể nào.

Chính vì vậy, những người có quyền và nghĩa vụ liên quan đến việc thu, chi, chuyển tiền của khách hàng là người được ngân hàng ủy thác trách nhiệm quản lý tiền của khách hàng.

Nếu những người có quyền và nghĩa vụ liên quan đến việc thu, chi, chuyển tiền của khách hàng không thực hiện đúng chức trách của họ mà gây thất thoát tài sản thì ngân hàng phải chịu trách nhiệm về sự thất thoát tài sản.

Ngân hàng có quyền yêu cầu những người có quyền và nghĩa vụ liên quan đến việc thu, chi, chuyển tiền của khách hàng không thực hiện đúng chức trách của họ phải bồi thường cho ngân hàng. Những vấn đề này đều được quy định trong pháp luật Việt Nam hiện nay và cũng là thông lệ quốc tế.

Còn theo ông Trần Minh Hải, Chuyên gia pháp luật: Theo quy định của Bộ luật hình sự, tham ô là hành vi của người lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý.

Quản lý tài sản chính là việc trông coi, thực hiện việc dịch chuyển tài sản đó đúng nguyên tắc đã đề ra.

Thủ kho có trách nhiệm trông coi hàng hóa trong kho, cho xuất, nhập kho đúng nguyên tắc, có nghĩa là thủ kho có trách nhiệm quản lý hàng hóa trong kho, nếu thủ kho lấy hàng trong kho của mình là tham ô.

Huyền Như là Quyền Giám đốc phòng giao dịch, là người có chức vụ, quyền hạn. Huyền Như có trách nhiệm kiểm soát, xét duyệt các chứng từ chuyển tiền, rút tiền, giao dịch khác trên tài khoản của khách hàng, có nghĩa là có trách nhiệm quản lý tiền của khách hàng. Khi thực hiện việc này, Huyền Như có trách nhiệm kiểm tra và đảm bảo các chứng từ chính xác, hợp lệ.

Huyền Như lợi dụng chính chức vụ, quyền hạn của mình để lập chứng từ giả chiếm đoạt tiền gửi của khách hàng là hành vi tham ô tài sản của Ngân hàng Công thương. Ngân hàng Công thương phải chịu trách nhiệm với khách hàng gửi tiền.

"Nếu người có trách nhiệm xét duyệt, thực hiện các lệnh thu, chi, chuyển tiền với tiền gửi của khách mà không phải là người quản lý tiền thì không có ai khác có thể là người có trách nhiệm quản lý tiền gửi của khách. Không lẽ tại Ngân hàng Công thương không ai có trách nhiệm quản lý tiền gửi của khách? Nếu Huyền Như không phải người quản lý tiền thì Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án phải làm rõ người có trách nhiệm quản lý tiền tại Ngân hàng Công thương.

Việc không buộc trách nhiệm bồi thường của Ngân hàng Công thương là không phù hợp pháp luật, gây mất lòng tin cho các khách hàng gửi tiền khác", ông Hải cho hay.

Việc xác định tội danh của Huyền Như trong hành vi trên sẽ ảnh hưởng đến việc quyết định các vấn đề khác của vụ án, như các đồng phạm khác, trách nhiệm dân sự …

Nếu xác định tội danh của Huyền Như không chính xác, sẽ làm cho việc xử lý toàn bộ vụ án không chính xác, dẫn đến việc xác định sai trách nhiệm dân sự, gây oan sai và bỏ lọt tội phạm.

Trong rất nhiều vụ án tham nhũng điển hình xảy ra tại Vinalines, Công ty tài chính 2 Ngân hàng Nông nghiệp, Công ty Vifon … vừa qua, hành vi tham ô của các cá nhân có liên quan đã được các cơ quan pháp luật xác định chính xác trên cơ sở các nguyên tắc trên, không nhất thiết phải dựa vào văn bản giao, ủy quyền quản lý tài sản cụ thể của các doanh nghiệp này.

Theo Luật phòng chống tham nhũng, theo định nghĩa của Tổ chức minh bạch quốc tế, tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn lợi dụng chức vụ quyền hạn đó để trục lợi cho cá nhân mình.

Trong các tội danh thuộc nhóm tham nhũng được quy định trong Bộ luật Hình sự, tham ô là hành vi được xếp đầu tiên, nghiêm trọng nhất, chịu trách nhiệm hình sự nặng nhất, với mức hình phạt cao nhất là tử hình.

Dư luận đang đặt câu hỏi tại sao Huyền Như thoát tội tham ô, liệu “đại án” tham nhũng có bỏ qua hành vi tham nhũng nặng nhất.

Theo Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự (Bình luận chuyên sâu) của tác giả Đinh Văn Quế, Nguyên Chánh Toà Hình sự, Toà án nhân dân tối cao (Nhà Xuất bản TP. HCM năm 2002) thì chủ thể của tội tham ô là người có chức vụ, quyền hạn phải là người có trách nhiệm quản lý tài sản. Người có trách nhiệm quản lý tài sản là người được giao nhiệm vụ trực tiếp quản lý tài sản (như thủ quỹ, thủ kho, kế toán, người được giao nhiệm vụ vận chuyển tái sản) hoặc là người tuy không được giao trực tiếp quản lý tài sản nhưng lại có trách hiệm trong việc quyết định việc thu chi, xuất nhập, mua bán tài sản...

> Chưa rõ Huỳnh Thị Huyền Như 'đốt' 5.000 tỷ đồng thế nào

> Siêu lừa 4.000 tỷ đồng chuẩn bị hầu tòa
> Lừa đảo để trả tiền vay nặng lãi

Chưa rõ Huỳnh Thị Huyền Như 'đốt' 5.000 tỷ đồng thế nào

> Siêu lừa 4.000 tỷ đồng chuẩn bị hầu tòa
> Lừa đảo để trả tiền vay nặng lãi

Vụ Huỳnh Thị Huyền Như chiếm đoạt hơn 4.911 tỷ đồng xảy ra tại Vietinbank là vụ án lớn nhất trong lịch sử ngành Ngân hàng tính đến nay. Tuy nhiên, xung quanh bản cáo trạng còn có một số ý kiến.

Vụ án có tới 23 bị cáo, nhưng toàn bộ số tiền thất thoát khổng lồ nói trên đều qua một đầu mối Huyền Như gây ra trong khoảng thời gian 18 tháng (từ 3/2010 đến 9/2011).

Câu hỏi đặt ra là số tiền khổng lồ này đã đi đâu? Kết quả điều tra gần như không chứng minh rõ được đường đi của đồng tiền.

Theo Cáo trạng, trong tổng số tiền mà bị cáo Huyền Như chiếm đoạt, ngoài phần bù cho khoảng 200 tỷ đồng vay mượn từ đầu năm 2007 để kinh doanh bất động sản bị thua lỗ và chi tiêu cá nhân, số còn lại chủ yếu dùng để trả lãi cho các khoản tiền huy động.

Tại sao Viện KSND Tối cao đã hai lần yêu cầu làm rõ dấu hiệu tham ô mà Huỳnh Thị Huyền Như vẫn không bị truy tố tội tham ô?.

Số tiền thất thoát đương nhiên là chỉ dùng để trả lãi, vì số tiền gốc thì huy động bao nhiêu cũng chỉ phải trả lại bấy nhiêu, mà không có sự chênh lệch. Nếu lấy số tiền huy động sau để trả cho số tiền huy động trước, thì mấy ngàn tỷ đồng huy động trước đó đã đi đâu mà chỉ thu hồi được khoảng 600 tỷ đồng.

Nếu chỉ dùng để trả nợ gốc và lãi cho số tiền đã huy động trước đó, thì trả cho những khoản huy động nào, của ai, bao giờ và tổng số tiền huy động là bao nhiêu mà phần thiếu hụt do trả lãi lên đến hơn 3.900 tỷ đồng.

Đặc biệt là các khoản huy động và chi trả đều được chuyển qua tài khoản, nên phải được theo dõi đầy đủ trên hệ thống dữ liệu của các ngân hàng.

Đối với tội phạm về kinh tế, thì vấn đề quan trọng nhất là khắc phục hậu quả, thu hồi tài sản bị thiệt hại, chứ không phải là nhằm trừng phạt người phạm tội.

Nếu xét về số tiền thiệt hại, vụ này tuy không bằng vụ EPCO - Minh Phụng, nhưng mức độ thiệt hại thực tế thì lại là lớn nhất trừ trước đến nay. Vì vụ án EPCO - Minh Phụng đã thu hồi được phần lớn số tiền thông qua việc xử lý khối tài sản khổng lồ, còn vụ án này thì thấy rõ nguy cơ mất trắng 3.300 tỷ đồng.

Tội lừa đảo, chiếm đoạt tài sản

Huyền Như đã bị truy tố về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, với một loạt thủ đoạn như: Làm giả hợp đồng ủy thác đầu tư, giả chữ ký của Giám đốc Vietinbank - Chi nhánh Nhà Bè, làm giả hồ sơ mở tài khoản của khách hàng, giả lệnh chi, giả chữ ký chủ tài khoản, giả chữ ký của khách hàng trong việc lập và cầm cố thẻ tiết kiệm để vay tiền,…

Nhưng dù có bị quy kết chiếm đoạt vài tỷ hay gần năm ngàn tỷ đồng, thì đòn phạt đối với Huyền Như cũng chẳng có gì khác nhau, vì mức hình phạt cao nhất đối với tội lừa đảo chỉ là tù chung thân theo quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành. Trong khi, nếu kết tội tham ô, chiếm đoạt tiền của Vietinbank thì chỉ cần vài tỷ đồng là Huyền Như đã phải đối mặt với hình phạt cao nhất là tử hình.

Lừa lọc trong quan hệ với các tổ chức, cá nhân, nhưng hầu hết số tiền chiếm đoạt được lại là tiền gửi của khách hàng tại Vietinbank.

Khi lượng tiền gửi từ các khách hàng đã được nhập vào trong hệ thống ngân hàng, thì một lằn ranh pháp lý rõ rệt đã được hình thành: Tiền gửi của khách hàng lập tức thuộc trách nhiệm quản lý của Viettinbank. Là cán bộ của Vietinbank, với một loạt hành vi xảy ra đối với tiền của khách hàng gửi tại chính Vietinbank, thì xét về pháp lý Huyền Như đã móc túi, rút ruột Vietinbank.

Dấu hiệu đó cũng cho thấy về mặt cấu thành tội phạm thì tội danh tham ô tài sản của Vietinbank phải được đặt ra đối với Huyền Như thì mới đúng người, đúng tội. Và như vậy, thì Vietinbank phải có nghĩa vụ thanh toán đủ số tiền gửi cho khách hàng.

Tuy nhiên, đến thời điểm này thì Huyền Như đã không bị truy tố tội tham ô, mặc dù Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã 2 lần trả lại hồ sơ để yêu cầu điều tra làm rõ tội phạm này.

Đặc biệt liên quan hành vi giả chữ ký của khách hàng để cầm cố sổ tiết kiệm, vay vốn và chiếm đoạt trên 500 tỷ đồng của Vietinbank, một loạt cán bộ, nhân viên Vietinbank đã bị truy tố về tội vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng.

Đây là một nghịch lý lớn, vì nếu Huyền Như đã chiếm đoạt tiền của khách hàng, thì các cán bộ này sẽ không bao giờ phạm tội vi phạm quy định về cho vay, vì tội này chỉ có thể gây thiệt hại cho tiền bạc của chính Vietinbank, là ngân hàng cho vay.

Ngược lại, nếu Huyền Như chiếm đoạt số tiền vay của Vietinbank, thì khoản tiền bị chiếm đoạt này không thể coi là thiệt hại của các pháp nhân và cá nhân đã gửi tiền vào Vietinbank. Như vậy, đây là vụ án chiếm đoạt tài sản lớn nhất từ trước đến nay, nhưng có thể đang vuột mất khả năng trừng trị các bị cáo theo đúng tội danh và khung hình phạt phù hợp.

Bồi thường thiệt hại

Phần Quyết định của Cáo trạng nêu: Buộc các bị cáo phải bồi thường cho các bị hại theo quy định của pháp luật.

Tuy các bị cáo là những kẻ trực tiếp gây ra thiệt hại, nhưng trong vụ án này không thể phủ nhận một trong những yếu tố đóng vai trò quyết định chính là sự sơ hở, yếu kém chết người đã chọc thủng hệ thống quản trị rủi ro của Vietinbank.

Nhiều công đoạn sai sót nối tiếp nhau mà không hề gặp trở ngại. Nhiều chứng từ và chữ ký giả vẫn lọt qua mọi cửa kiểm soát. Nhiều ngàn tỷ đồng đã được chuyển đi và rút ra bất hợp pháp một cách dễ dàng. Nhiều chục giao dịch phạm tội đã hoàn thành một cách trót lọt.

Có thể nói, trong vụ án này, sự phòng ngự sơ hở của hệ thống quản trị rủi ro tại Vietinbank chính là môi trường tạo ra các hành vi phạm tội của Huyền Như. Về nguyên tắc, cán bộ ngân hàng làm sai, thì trước hết ngân hàng phải chịu trách nhiệm.

Điều 618 về “Bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra” Bộ luật Dân sự năm 2005 cũng đã quy định rõ: “Pháp nhân phải bồi thường thiệt hại do người của mình gây ra trong khi thực hiện nhiệm vụ được pháp nhân giao; nếu pháp nhân đã bồi thường thiệt hại thì có quyền yêu cầu người có lỗi trong việc gây thiệt hại phải hoàn trả một khoản tiền theo quy định của pháp luật.”

Và muốn trốn tránh trách nhiệm, thi chỉ cần chứng minh mỗi điều là nhân viên phạm tội hình sự. Trên thực tế, đã xảy ra quá nhiều trường hợp cán bộ ngân hàng phạm tội, chiếm đoạt tiền gửi của khách hàng, đồng thời cũng chính là của ngân hàng. Báo động một tình trạng nguy hiểm là, ngân hàng làm mất tiền tỷ của khách hàng mà cứ cho rằng không liên can gì về trách nhiệm bồi thường.

Nếu khách hàng cứ gửi tiền vào ngân hàng rồi bị mất do bị cán bộ ngân hàng lừa đảo, thì khách hàng sẽ mất niềm tin vào ngân hàng.
Luật sư Trần Minh Hải