Tung tẩy vỉa hè là vậy nhưng khi luận
nghiêm túc về chủ đề “Tiếng Việt”, các anh đều tỏ ra nghiêm ngắn hẳn.
Trong khi Đoàn Tuấn rưng rưng kể về quãng thời gian chiến đấu ở
Campuchia và học tập bên Nga, thì Hoàng Nhuận Cầm lại hồi nhớ thuở tham
gia đánh Mỹ ở vùng A Sầu, A Lưới (Thừa Thiên Huế) trong sự khâm phục
những người dân tộc nơi đây sử dụng từ ngữ.
Đoàn Tuấn nhớ lại những năm 80 của thế
kỷ trước ở Campuchia. Có một bận trên đường vào phum, đi ngang bìa rừng,
giữa mênh mông biên giới, nhà biên kịch chợt nghe một giọng con gái cất
lên câu tiếng Việt. Xúc động biết bao khi những ngày tháng súng đạn,
chỉ được nghe gió rừng thổi, pháo bắn tơi bời. Rồi quãng thời gian gần
chục năm trời du học ở nước Nga giá lạnh, thiếu ánh mặt trời, quanh năm
thắp đèn, thèm có ai ở bên nói tiếng Việt với mình, anh “cảm giác như bị
tù đầy khi phải xa Tổ quốc, xa tiếng Việt”. Đoàn Tuấn còn kể về một vị
giáo sư đã sửa văn cho anh không thể tinh tế hơn. Anh viết về những con
chim sẻ đi kiếm mồi trong sân, giáo sư sửa là chúng nhảy lách ta lách
tách, từng nhịp từng nhịp.
Còn Hoàng Nhuận Cầm lại được những người
dân tộc thiểu số chỉnh cho rằng: đi nhặt ốc dưới suối chứ không phải
bắt ốc vì con ốc có chạy đâu mà phải bắt. Đuổi theo con hươu, con nai
mới là bắt. Giỏi, thật giỏi! Một nhà thơ ẵm bao giải văn chương chợt cúi
đầu cảm phục những nhà ngôn ngữ học dân gian...
Thế mới biết, bể học mênh mông, không
bất biến mà ào ào như thác lũ. Tiếng Việt bây giờ thay đổi từng ngày.
Tiếng Việt tinh tế trong thi ca, văn chương đang phải xếp tạm trên những
giá sách bụi phủ. Tiếng Việt giờ trực diện, gọn, giản lược. Tiếng Việt
teen với những ký tự như mật mã tình báo. Tiếng Việt của những “tóc xanh
tóc đỏ” bông phèng, đùa cợt. Tiếng Việt của những bà buôn bán mang ngôn
ngữ hành chính ra chợ; của những ông văn phòng lùa ngôn ngữ chợ búa vào
công sở. Tiếng Việt của mấy MC truyền hình trẻ chào nhóm khách mời cao
niên là “Xin chào mọi người”...
Tôi không phải là nhà nghiên cứu, càng
không phải là nhà văn nên không dám bàn kỹ câu chuyện về chữ nghĩa. Chỉ
xin cảm thán đôi lời trước nguy cơ tiếng Việt mình bị xâm hại, cưỡng
bức. Không phải ai sinh ra cũng đều văn hay chữ tốt để làm nhà văn nhà
thơ. Và phẩm chất đó cũng chả luyện được, nó là thứ trời cho, là thiên
phú. Nhưng viết làm sao cho chuẩn, nói làm sao cho đúng, đọc làm sao cho
tinh...thì tôi nghĩ là có thể luyện được. Bằng nhiều cách mà cách tốt
nhất không gì hơn là phải đọc nhiều sách, nhất là sách văn học.
Tôi nghe nói ngành giáo dục ta bây giờ
sính cho con trẻ học tiếng Anh sớm quá. Mới chưa đầy 5 tuổi, chưa sõi
tiếng mẹ đẻ đã “ầy bì xi” Anh ngữ. Vẫn biết thời buổi giao thương này,
mù ngoại ngữ là khổ lắm, nhưng lẽ nào chúng ta lại chấp nhận tình cảnh
những thế hệ trẻ nói ngọng tiếng mẹ đẻ, tí tuổi đầu đã mở Ipad xoành
xoạch, trong khi không tài nào phân biệt được con trâu với con bò...Rồi
dịch sang tiếng Anh: nhựa cánh kiến là nhựa cánh của con kiến, dịch bán
đảo Triều Tiên thành mang bán hòn đảo Triều Tiên...(!). Ở một vài nước
tôi vinh dự được đi thăm, họ sử dụng tối đa tiếng và chữ bản địa, rất ít
giao tiếp ngôn ngữ khác. Nhiều người cho đó là bảo thủ; nhiều người
khác lại ngợi ca về sự tự tôn văn hóa.
Ngôn ngữ là một vấn đề của văn hóa, nó
có quy luật và cũng chịu sự chi phối của đời sống. Vấn đề này cần một sự
nghiên cứu hết sức nghiêm túc. Đời sống và thời gian là thước đo khách
quan và công bằng nhất đối với những thay đổi. Tất nhiên đó phải là một
đời sống được xây trên nền móng thẩm mỹ, bản sắc riêng và sự hội nhập.
Điều này không phải ai cũng dễ nhận biết. Có những từ sẽ đi vào nhân
gian, tồn tại chừng nào đời sống còn chấp nhận. Ngược lại với nhiều từ
bám chặt vào cuốn từ điển dày hự nhưng lại chỉ được giới học thức, văn
sĩ quen dùng vì sự cao siêu, sang trọng đến xa lạ của nó...
Với ngôn ngữ, không nên thủ cựu khư khư
vốn cổ, mà loại bỏ những từ ngữ mới nảy sinh. Trong khi nhà biên kịch
Đoàn Tuấn cho rằng, cần bổ sung cho từ điển hệ thống từ ngữ mới, thì nhà
thơ Hoàng Nhuận Cầm lại “phản bác”, theo anh, chỉ nên đưa chúng vào
những cuốn tổng hợp từ mới, còn từ điển vẫn phải để dành cho “những từ
ngữ đã sống trường tồn cùng sông núi như những giá trị thiêng liêng và
đầy tự hào”...
>> Đọc thêm: Tranh luận tiếp về tiếng Việt "lệch chuẩn"
>> Đọc thêm: Tranh luận tiếp về tiếng Việt "lệch chuẩn"
...Cuối buổi bia, sau nhiều tranh luận,
rồi bảo vệ cho sự trong sáng của Tiếng Việt, Hoàng Nhuận Cầm bắt tay,
vọt lẹ để đi đón quý tử tan trường, không quên buông vào bàn bia câu
chào gọn rất đời: “Mình cá chuồn đây”. Tôi biết anh đùa vui thôi, chứ
lúc nghiêm túc luận Tiếng Việt, anh đã hơn một lần ngân vang mấy câu thơ
đầy xúc cảm của Lưu Quang Vũ:
“Ôi tiếng Việt suốt đời tôi mắc nợ
Quên nỗi mình quên áo mặc cơm ăn
Trời xanh quá môi tôi hồi hộp quá
Tiếng Việt ơi tiếng Việt ân tình”./.
Trần Nhật Minh/Blog Xíu/VOV
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét